Chithandizo cha Anterior Cruciate Ligament (ACL).

An anterior cruciate ligament ndi kuvulala komwe kumakhudza mawondo anu. Nthawi zambiri zimakhudza othamanga ndi omwe amachita zolemetsa zolimbitsa thupi. ACL ndi imodzi mwa mitsempha yanu ya bondo yomwe imagwirizanitsa fupa la ntchafu ndi fupa lanu. Munthu wabwinobwino amakhala ndi ACL imodzi pabondo lililonse. Ligament ndi dongosolo la bondo lomwe limagwirizanitsa mafupa ndikuthandizira kuwongolera kayendedwe ka mafupa. Kuvulala kumachitika makamaka pamene anterior cruciate ligament yawonongeka chifukwa cha ngozi. Zizindikiro zake zodziwika bwino ndi zowawa, kung'amba phokoso, ndi kutupa mozungulira bondo. Munthu akadwala kuvulala kwa ACL, dokotala wa opaleshoni ya mafupa amalimbikitsa chithandizo cha ACL kuti achiritse matenda a bondo. Mankhwalawa amaphatikizapo opaleshoni, mankhwala, ndi maseŵera olimbitsa thupi.

Mitundu ya (ACL Anterior Cruciate Ligament) Misozi 

Kuvulala kwa ACL kumagawidwa m'magulu atatu omwe ali awa: 

• Kalasi I: Kuvulala kumeneku kunatambasula ACL yanu ndikuwononga komabe, ikadali m'chidutswa chimodzi mutagwirizanitsa mafupa anu a mawondo. 
• Gawo II: Kuvulalako kunatambasula ACL yanu kwambiri, kotero ndiyowonongeka pang'ono komanso yotayirira. 
• Gawo III: Kuvulala kumeneku kumaphatikizapo kung'ambika kwathunthu kwa ACL yanu mu zidutswa ziwiri. 

Zizindikiro za ACL Misozi

Zotsatirazi ndi zizindikiro zazikulu za ACL kuchitira izi ndi izi: 

• Kukhazikika
• ululu 
• Kufooka 
• kutupa 
• Zovuta posuntha 
• Kukumana ndi pop pamawondo anu
• Kupanikizika pamene yesani kuyimirira

Zomwe Zimayambitsa ACL (Anterior Cruciate Ligament)

Chilichonse chomwe chimayambitsa kupanikizika kwambiri pa bondo lanu chikhoza kuwononga kapena kuwononga ACL yanu. Nthawi zambiri zimachitika bondo lanu likamasuntha kapena kupindika kuposa nthawi zonse. Zifukwa zake zazikulu ndi izi: 

• Kulemera kwa thupi 
• Kuvulala kwa masewera 
• Ngozi zamagalimoto 
• Falls 
• Football 
• olimbitsa

Kuzindikira Kwa Misozi ya ACL

Katswiri wa mafupa adzazindikira misozi ya ACl poyesa thupi. Poyamba adzakufunsani za zizindikiro zanu ndikuyang'anitsitsa bondo lanu. Madokotala akhoza kusuntha ndi kusuntha ndi mwendo wanu. Izi zimakupangitsani kukhala omasuka ndikufunsa zomwe mayendedwe athupi amakupweteketsani. Akaunika thupi, angakulimbikitseni mayeso otsatirawa. 

• X- Rays of the Joint
• CT scan 
• MRI 

Zosankha mu ACL Chithandizo 

Chithandizo cha ACL chimadalira mtundu wanu wa misozi ya ACL ndi kuwonongeka komwe kumachitika mkati mwa bondo lanu. Ngakhale, njira yoyamba yothandizira ACL ndikupewa kuchita masewera komanso kusachita masewera olimbitsa thupi omwe angayambitse bondo lanu. Ngati mutapeza zizindikiro za misozi ya ACL, yesetsani kutsatira njira ya RICE mutangozindikira kupweteka kwa bondo. 

• Mpumulo: Yesetsani kupewa ntchito zomwe zimayika mawondo pa bondo ndipo musagwiritse ntchito mopitirira muyeso kapena kusuntha pamene akuchiritsa. 
• Ice: Ikani compress ozizira ndi ayezi mapaketi atakulungidwa mu nsalu ya thonje pa bondo lanu kwa mphindi zosachepera 15 ndikuchita kwa masiku angapo. 
• Kupanikiza: Mukhozanso kukulunga bondo lanu ndi bandeji yotanuka yomwe ingakuthandizeni kuchepetsa kutupa. 
• Kukula: Kwezerani bondo lanu ndi mwendo wanu pamwamba pa mlingo wa mtima wanu nthawi zambiri momwe mungathere. 

Chithandizo Chopanda Opaleshoni 

Njira zochizira zimaperekedwa malinga ndi momwe munthuyo alili, kufufuza, zizindikiro ndi mtundu wa kuvulala kwa ligament. Komabe, chithandizo chosapanga opaleshoni chimaonedwa kuti ndi choyenera kwambiri pa kuvulala kwa kalasi 1. Zimaphatikizapo kulimbitsa thupi, kusasunthika, ndi kuchiritsa thupi. 

Chithandizo cha Opaleshoni ya ACL 

Chithandizo cha opaleshoni chikulimbikitsidwa pamene ligament yanu yawonongeka kwathunthu. Nthawi zambiri amalangizidwa pamene akuvulala kwa grade 3 ACL. Njirayi imaphatikizapo kutsatira ndondomeko panthawi ya opaleshoni. 

• Poyamba dokotala wa opaleshoni ya mafupa adakuyesani ndikuyesa MRI ndi X-ray. 
• Kenako amakambirana za njira zomezanitsira kwa inu. 
• Zonse zikakhazikitsidwa, muyenera kugona pa tebulo la opaleshoni kuti muchepetse kupweteka. Anesthesia ndiyofunikira kuti ikupangitseni panthawi ya ndondomekoyi. 
• Pambuyo pake madokotala a mafupa amacheka mozungulira bondo kuti aike arthroscope yomangidwa ndi kamera kakang'ono. 
• Mothandizidwa ndi arthroscope, dokotalayo amazindikira kuwonongeka ndikuchotsa minyewa yomwe imayambitsa kupweteka.
• Pambuyo pake dokotalayo amakonza zitsulo zotetezedwa ndi zomangira ndi zipangizo zokonzera. 
• Dokotalayo akamaliza, zodulira zonse zimatsekedwa kudzera muzitsulo.